Susuzluk: Bursa kötümser senaryoya hazır mı?

Bursa kötümser senaryoya hazır mı? Kötümser senaryoya geçmeden önce Bursa’nın barajlarındaki son duruma da bakalım. BUSKİ Genel Müdür Yardımcısı Ali Alper Makam’ın anlattıklarını sunmaya ve yorumlamaya devam ediyoruz.

Yeşil Bursa’dan su stresi çeker duruma nasıl gelindi?

İklim değişikliği, hızlı nüfus artışı ve sanayileşme baskısı hassas dengeyi tehdit ediyor. Doğancı ve Nilüfer barajlarında su seviyesi yüzde sıfır. Makam, “Ölü hacmi alıyoruz” diyor.

Son bir yıl içerisinde 60’a yakın su kuyusu açılmış. “Geliyorum denen bir senaryoya hiçbir müdahale edilmemesinin bugün bizi içerisine soktuğu durumdur.”

Toplam yağış miktarından ziyade yağışın rejimi değişmiş. Toprağa sızan faydalı yağışlar yerini hızla akıp giden ani sel sularına bırakıyor. 2023 yılında yaşanılan seller gibi. Baraj, sürekli dolmadığı için, bir gün dolduğu için sorun bir sonraki seneye büyüyerek devam ediyor.

Son 55 yılda ortalama sıcaklıklarda 2-3 derecelik artış mevcut. Baraj ve topraktaki su kaybı, buharlaşmayla rekor seviyelerde.

Uludağ’daki karın yerde kalma süresi azaldı. Uludağ, Bursa merkeze göre iki katı yağış alıyor. Uludağ’da 2017’den beri istikrarlı ve belirgin bir kuraklık var. Fakat Uludağ’da ısınıyor. Makam, “Bu durum doğal buzdolabımızın fişini çektiğimiz anlamına geliyor” diyor. Bursa kent merkezinde son 55 yılın verilerine göre ortalama sıcaklık 2,2 °C artmış. Uludağ zirvede sıcaklık, 3,2 °C artmış.

“Bizi bekleyen çok büyük bir tehdit var. Son 10 yılda kar örtüsü Uludağ’da yüzde 50 oranında azalmış.” 2015’de 266 gün boyunca Uludağ’da kar örtüsü varken, 2024’te 100 güne düşmüş. Kar kalınlığı 187 cm iken, 2024’te 93 cm’ye kadar düşmüş.

Kentsel ısı adası etkisi

Su döngüsüne baskısı var. 1988’den bu yana geçirimsiz yüzeyler 1,73 kat artmış. Beton ve asfaltın artması demek. Toprağı doyuracak geçirimli yüzeylerin yok edildiği anlamına geliyor. Kentin ısısının artmasına, buharlaşmanın artmasına ve su kaybının hızlanmasına neden oluyor.

Bursa’nın lodosu neden yok oldu?

Son 2-3 yıldır Bursa’da lodos yok. Lodos, aynı zamanda Bursa’nın havasını da temizliyordu. Oluşan ısı adaları nedeniyle lodos artık esmiyor. İklim değişikliği ve oluşan ısı adaları bitki örtüsünü de değiştiriyor. Kestane ağaçları yanarak yok oluyor. “Bu şekilde devam edersek önümüzdeki 25 yılda çınar, ıhlamur ağaçlarını da kaybetmeye başlayacağız.”

Nüfus artışı, sanayi baskısı

Sanayi, iş demekti. İş, göç ve nüfus artışı demek. “Artık Bursa bu planlamayla bu nüfus artışını kaldırabilecek durumda değil.” Makam, Bursa’nın kentsel tasarıma ihtiyacı var diyor ama yapılan tasarım sanayi bölgelerine yakın 3 uydu kent. Aksine nüfus artışına ve su tüketiminin artmasına sebep olacak bir tasarım olmamalı.

Su havzaları

Madencilik, taş ocakları, su toplama havzaları üzerindeki baskı, su havzalarını tahrip ediyor. Bunun yanında şehrin içinden akıp giden Nilüfer Çayı’nı sanayiyle, evsel atık suların arıtılmasındaki eksikliklerle, kaçak yapılarla sürekli kirletiyoruz. Su kaynaklarının yok olmasında yoğun bir baskı oluşturuyor.

Çınarcık Havzası, çok önemli. 100 bin metreküp su getirildi. Arıtma tesisi tamamlandığında 300 bin metreküpe çıkarılacak. Makam, Çınarcık Barajını besleyen su havzalarındaki ısınmaya ve buharlaşmaya da dikkat çekiyor. Anlamı; Bursa’nın su umudu Çınarcık Barajını dolduracak su kaynaklarında su yok.

İyimser ve kötümser senaryolar; Gelecek 10 yılda neler olur?

İyimser senaryoda ısınmanın 3,1 °C artışı ve yağışın yüzde 2,2 azalması ama kötümser senaryoda sıcaklıkta 5,1 °C artış, yağışın yüzde 12 civarında azalması öngörülüyor. Hızla kötümser senaryoya doğru ilerliyoruz. Bursa için bir infial oluşturur. 2032 ve 2042 arasında mega kuraklık bizi bekler.

Mega kuraklık sanayiyi çok etkileyecek. Tekstil sektörünün Bursa’ya gelmesinin sebebi su. Su bulamadıkça tekstil, otomotiv sanayi üretim kesintilerine uğrayacak ve Bursa’yı terk edecek. (Tekstil şimdiden Mısır’a kaymış durumda.) Çalışmak için gelmiş milyonlarca insan şehri terk etmek zorunda kalacak. (O insanlar için yapılan sanayi yanlarındaki uydu kentler de boş betona dönüşecek.)

Susuzluk, tarımsal çöküş ve gıda enflasyonu oluşturabilir. Kamusal kaynaklarda da sorunlara neden olacak. Sondajla su çıkarılacak, elektrik harcanacak, su transfer edilecek. Çınarcık yetmeyecek, çevre şehirlerden getirilmeye çalışılacak.

Kötümser senaryonun insan sağlığını nasıl etkileyeceği konusunda henüz bir öngörüde bulunamadan yazının son sözlerini Makam'a bırakalım.

“Suyu yönetmek, geleceği yönetmektir. Su stresi Bursa için uzak bir ihtimal değil.”

Yazının ilk bölümünü okumak için TIKLAYINIZ...

'Bursa neden susuz kaldı?' yazısını okumak için TIKLAYINIZ...