Bugün Cumhuriyet'e daha çok sahip çıkma günü

Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ardından imzalanan Lozan Antlaşması'ndan sonra Mustafa Kemal'in 28 Ekim akşamı yapılan toplantıda, "Efendiler yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" sözleriyle ifade ettiği Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 103. yılı coşkuyla kutlanıyor. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı nedeniyle yurdun birçok köşesindeki törenlerle birlikte, konser, yürüyüş ve fener alayı düzenlenecek.

Türkiye Cumhuriyeti, Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı da yürütmek üzere Ankara'da kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 2. Dönem 1. Yasama Yılı’nda, 103 yıl önce bugün, 29 Ekim 1923 Pazartesi günü kuruldu.

1921 Anayasası'na eklenen "Hâkimiyet, bilakaydüşart milletindir. İdare usulü, halkın mukedderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. Türkiye Devleti’nin şekl-i hükümeti cumhuriyettir " hükmüyle ilan edilen cumhuriyet, Türkiye'nin tarihinde ulus egemenliği ve demokrasi yolunda yapılan en büyük devrim olarak yüzyılı aştı.

29 Ekim 1923’te Büyük Millet Meclisi’nde cumhuriyetin ilanından sonraki birleşimde yapılan oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Ulusal Kurtuluş Savaşı'nın lideri Gazi Mustafa Kemal Paşa, oybirliği ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Cumhuriyet’in ilanı ve 24 Kasım 1934’te “Atatürk” soyadını alan Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından, TBMM’nin kararıyla 101 pare top atışı yapıldı.

Cumhuriyet'in yönü çağdaşlaşma ve demokrasi

Türkiye'de "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." kuralını devlet yönetimine yerleştiren ve demokrasiyi taçlandıran Cumhuriyet'in ilanının üzerinden 103 yıl geçti. Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından Mustafa Kemal Atatürk, yeni Türk devletinin yüzünü çağdaşlaşma ve demokrasiye çevirdi.

Ankara'nın, Türkiye'nin hükümet merkezi olmasının ardından mevcut rejimin isminin de bütün açıklığıyla konulması, yeni devletin başkanının da seçilmesi gerekiyordu. O güne kadar devlet başkanlığı görevi, TBMM Başkanı olarak Mustafa Kemal Paşa tarafından yürütülmüştü.

Bazı yabancı ülkeler de Lozan Antlaşması'nın onayı için Türkiye'deki yeni devlet rejiminin daha açık şekilde belirlenmesini istiyordu. Bu sıralarda İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve Meclisin güvenini kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması da bu soruna acil çözüm gerektirdi.

25 Ekim 1923'te ise hükümetin istifasıyla bir bunalım ortaya çıktı. Bu olay Atatürk'e, cumhuriyeti ilan etmek için beklediği fırsatı verdi. 28 Ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde arkadaşlarına "Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz" diyerek fikrini açıkladı. (Kaynak: T24)