MESEM’li öğrenciler, mutsuz gelecekler

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, “Kaza olma ihtimali var diye mesleki eğitimden, çocuklarımızın kendini geliştirmesinden vazgeçelim demek doğru değil” dedi. Ve Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında iş yerlerinde 2 bin 68 kazanın gerçekleştiğini, 10’unun ölümlü kaza olduğunu açıkladı.

Öğrenci Sendikası’nın hazırladığı MESEM raporunda rakamlar biraz farklı. Yusuf Tekin’in söylediklerinin aksine neden MESEM’lerden bir an önce vazgeçilmesi gerektiğini çocuklar kendileri dile getiriyorlar.

2025 yılında MESEM’lerde çalışırken hayatını kaybeden 6 çocuk olmuşken 2023’ten bu yana MESEM’lerde 18 çocuk yaşamını yitirdi.

MESEM uygulamasının en yaygın olduğu Kocaeli’nin Gebze ilçesinde MESEM’e kayıtlı 14-18 yaş arasındaki 926 öğrenci ile bir anket çalışması yapılmış. Yönetmeliğe göre öğrenciler haftada 4 gün, günde en fazla 8 saat ve haftada en fazla 35 saat çalışıyor. Ama gerçekte olan; öğrencilerin yüzde 58,1’i haftada 7 gün, yüzde 38,7’si 6 gün çalışıyor. Haftada 5 veya daha az gün mesai yapan öğrencilerin oranı ise yalnızca yüzde 3,2. Neredeyse her 3 öğrenciden 2’si haftanın her günü 12 saatin üzerinde çalıştığını söylüyor.

Haftalarının yarısından fazlasını iş yerlerinde geçiren öğrenciler sosyal hayatlarına günde kaç saat ayırabiliyor? Yüzde 95’i 0-3 saat.

Neredeyse hiçbiri yaptığı işten mutlu değil. Öğrencilerin yüzde 96,3’ü ‘mutsuzum’ diyor.

Anketin bir diğer sorusu ‘iş yerinde güvenlik ve şiddet’.

Öğrencilerin yüzde 97,8’i “İş yerinde size küfür/hakaret edildi mi?” sorusuna “Evet” cevabı veriyor. Şiddetin psikolojik boyutu aşıp fiziksel bir hale büründüğü iş yerlerinin oranı ise yüzde 96,8.

MESEM’li öğrencilerin yüzde 88,9’u genellikle iş yerlerine denetime gelinmediğini söylüyor. Denetimlere dair “yılda bir kez gelindiği”, “rüşvet verildiği”, “denetimlerde patron ve ustalara önceden haber verildiğinden ötürü yalan söylemek için baskı olduğu”, “üstünkörü denetimler yapıldığı, sorumlu bir işleyiş olmadığı” yorumlarında bulunan öğrenciler de olmuş.

Öğrencilerin yüzde 91,4’ü meslek alanı dahilinde çalışamadığını dile getirmiş. Kendi alanları yerine ne iş yaptıkları sorulduğunda ise çoğunlukla “ayak işleri, angarya işler, temizlik, ağır işler, para sayma, tehlikeli ve ölüm riski olan her iş” gibi cevaplar alınmış.

Birçok MESEM’li öğrenci okula düzenli olarak gitmezken, bunu sebeplerinden biri de MESEM’li öğrencilerin okuldaki devamsızlıklarının doğru şekilde işlenmiyor olması. Öğrencilerin yüzde 89,6’sı okula düzenli olarak gitmiyor.

Kanunen 11. sınıfa kadar asgari ücretin en az yüzde 30’u, 12. sınıfta ise en az yüzde 50’si kadar maaş alması gereken MESEM’li öğrencilerin yüzde 98,7’si maaşlı çalıştığını belirtirken yüzde 1,3’ü maaş almadığını söylüyor. Maaş alanların yüzde 78 oranla büyük bir çoğunluğu aylık 7 bin TL ve civarı maaş alıyor. Yani, asgari ücretin yüzde 30’unu dahi alamıyorlar.

Ankete katılan 926 öğrencinin yüzde 90,5’u daha önce iş kazası geçirmiş. Bu öğrencilerin yüzde 89,9’u yaşanan olay sonrasında hastaneye götürülmemiş. Öğrencilerin yüzde 94’ü çalıştıkları yerden iş kazalarını bildirmemeleri yönünde bir baskıyla karşılaşırken yüzde 93,9’u da geçirdikleri kazalar hakkında yalan söylemeye zorlanmış.

Sonuç:

Anket açıkça göstermiştir ki; MESEM’ler mesleki eğitim adı altında bir çocuk emeği sömürüsüdür. Anket, MESEM’lerin nitelikli bir mesleki eğitim vermeyi değil sermayeye çocuklar üzerinden ucuz iş gücü sağlamayı amaçlandığını açıkça göstermektedir.

Hakkı olan lise eğitimini almak bir yana, çocuk olmaya dair hiçbir şey yaşayamayan bu öğrencilerden devlet eliyle çalınan bir hayat vardır.

‘Diplomalı işsizler ordusu’na ve sermayenin ara eleman kaygısına bir çözüm olarak görülen MESEM’ler sistemin ‘çürük elmalarını ve yoksullarını’ da ayıklamakla Bakan Yusuf Tekin’in vazgeçemeyeceği bir yöntemdir.

Okumak için TIKLAYINIZ: MESEM: Türkiye Yüzyılı’nda çocuk işçiliği