İklim zirvesinde Bursa'nın su geleceği

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9 Kasım’da Antalya’da başlıyor. İklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış ve temiz enerji dönüşümü yine müzakere masasında olacak. Ancak küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefi ile ülkelerin mevcut taahhütleri arasındaki uçurum, bu toplantıların ne kadarının gerçek bir dönüşüme karşılık geldiği sorusunu da beraberinde getiriyor.

COP31’e karşı 14-18 Kasım’da düzenlenecek Halkların İklim Zirvesi ise başka bir yerden sesleniyor: “İklim krizinin çözümü, devletlerin ve şirketlerin pazarlık masalarına bırakılamaz.” Halkların, emekçilerin ve doğa savunucularının sözünün belirleyici olması gerektiğini savunuyor. Bursa’dan Bursa Su Kolektifi ve Koza Kadın Derneği’nin de katılacağı zirve, iklim adaletini yalnızca karbon hesabına değil; suya, toprağa, emeğe ve yaşam hakkına bağlıyor. Halkların İklim Zirvesi’nde konuşulanları gelecek hafta ileteceğiz.

Peki, küresel iklim krizinin bu kadar yakıcı hale geldiği bir dönemde Bursa kendi geleceğini nasıl planlıyor? 2050 vizyonlu 1/100.000 ölçekli Bursa İli Çevre Düzeni Planı’nın teknik altyapı ve ekoloji başlıkları, bu sorunun yanıtını aramak için önemli bir çerçeve sunuyordu aslında.

Bursa’nın 2050’sinde su sorunlarına çözümler

Bursa Uludağ Üniversitesi Prof. Dr. N. Kamil Salihoğlu’nun yürütücüsü olduğu Teknik Altyapı Çalışma Grubu’nun sentez raporunda su konusuna bakalım bu yazımızda.

Şunu da eklemek gerekir ki Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Mustafa Bozbey’in yaptığı aylık toplantılarla belediye yönetiminde bazı bilgilere, verilere uluşmak ve sormak daha kolayken artık basın mensuplarının böyle bir fırsatı olmuyor. Bu nedenle verilerin güncelliğini ne kadar koruduğu da ayrı bir soru işareti. Bursa’da yaşanan su kaynaklı sorunları ve sonuçlarını herkesin bildiğini varsayarak benim değineceğim raporda uygulanması gereken önerilerin neler olduğu olacak.

Barajlara bağımlılık ve su arz güvenliğine ilişkin belirsizlikler kentin zayıf yönleri arasında gösteriliyor. Yeraltı sularında BUSKİ, DSİ ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasındaki yetki ve denetim karmaşası da çözüm bekleyen sorunlardan biri.

Üstelik Bursa’nın yeraltı suyu potansiyeli yüksek olmasına rağmen, özellikle tarımsal kullanımda ölçümsüz ve bilinçsiz su çekimi dikkat çekiyor. Sayaçlandırma, kuyu bazlı izleme ve denetim sistemlerinin yaygınlaştırılması artık ertelenebilecek başlıklar değil.

Doğancı ve Nilüfer havzalarında plansız yapılaşma, tarımsal kirlilik ve endüstriyel deşarjlar suyun hem miktarını hem de kalitesini tehdit ediyor. Su havzalarını korumak, yalnızca baraj çevresine sınır çizmekle mümkün değil. Havzaların doğal yapısını koruyacak, yapılaşmayı sınırlayacak ve ekosistem bütünlüğünü yeniden sağlayacak politikalar gerekiyor.

Raporda öne çıkan yaklaşım, suyu tek bir kaynağa bağımlı olmadan yönetmek. Barajlar ve yeraltı suları birlikte planlanmalı; yağmur suyu, gri su ve arıtılmış su gibi alternatif kaynaklar devreye sokulmalı. Kayıp-kaçak oranları düşürülmeli, sanayi ve tarımsal tüketim izlenebilir hale getirilmeli. Kamu binaları ve yeni konutlarda yağmur suyu toplama sistemleri, gri su kullanımı ve geçirgen yüzeyler teşvik edilmeli. Sünger şehir yaklaşımıyla yağmurun hızla kanalizasyona karışması yerine toprağa sızması sağlanmalı.

2050 vizyonu kâğıt üzerinde kalmasın

COP31’de iklim finansmanı, temiz enerji ve fosil yakıtlardan çıkış konuşulurken Bursa’nın kendi su krizini yönetmek için somut adımlar atması gerekiyor. Çünkü iklim değişikliğiyle mücadele, yalnızca uluslararası taahhütlerle değil, yerel yönetimlerin ve kamu kurumlarının günlük kararlarıyla da anlam kazanıyor.

Bursa’nın 2050 planı raporunda; su havzalarının korunmasını, yeraltı sularının denetlenmesini, kayıp-kaçakların azaltılmasını ve alternatif su kaynaklarının kullanılması öngörüyordu. Fakat raporun AKP’li yöneticiler tarafından dikkate alınıp alınmadığını, bu hedeflerin uygulamada karşılık bulup bulmayacağını bilmiyoruz.

Bugün su havzalarında alınmayan önlemlerin, yarın daha pahalı altyapı yatırımlarıyla ya da su kısıtlamalarıyla telafi edilmesi mümkün olmayabilir.