Fay hattında TOKİ, hastane, sanayi bölgesi, mermer ocağı…

Yıl 1998. Adana'da bir ilçe belediyesi, meclis kararı ile deprem fay hattının yerini harita üzerinde değiştirerek yerleşim alanlarını yapılaşmaya açmıştı. Kararla fay hattının yeri iki kilometre kadar yana alınmıştı.

Yıl 2015. Pendik Belediyesi, Güzelyalı’da yapılacak bir akaryakıt istasyonu için deprem ve zemin inceleme müdürlüğünden arazideki fay hattını plandan silmesini istedi. Değişiklik AKP’li üyelerin oylarıyla kabul edildi.

Fakat fay hattının yerini değiştiremeyeceğimize veya silemeyeceğimize göre “Biz bu depremle birlikte yaşamayı öğrenmek zorundayız” dedi UNESCO Bursa Alan Başkanı Prof. Dr. Neslihan Dostoğlu.

Osmangazi Belediyesi, Jeoloji Mühendisleri Odası Güney Marmara Şubesi ve Jeolojik Mirası Koruma Derneği, "Geçmiş ve Gelecek Düncelerinde Bursa’da Deprem" paneli Cuma günü gerçekleştirildi. Bütün konuşmacıların anlattığı önemliydi fakat bu yazıda Ankara Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürol Seyitoğlu’nun anlatımına yer vereceğim.

Seyitoğlu, öncelikle 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri üzerinden Türkiye’de neden depremin meydana geldiğini açıkladı.

Anadolu’nun Batı’ya doğru hareket ettiğini söyledi. Bölgede ovanın içerisindeki fay hattının önceden görülemediğini, 6 Şubat depremleri sonrasında ortaya çıkarılabildiğini açıkladı.

Fay hattının geçtiği bölgelerdeki kum kaynamalarını da gösteren Seyitoğlu, bunların zemin sıvılaşmasının bir göstergesi olduğunu vurguladı. “Bunun üzerinde bir bina olsa ne kadar iyi yapılmış olursa olsun ya içine çökecek ya da bütün olarak yan yatacak” ifadeleriyle Düzce depreminde örneklerinin görüldüğünü belirtti.

Seyitoğlu Bursa için cümleye şöyle başlıyor: “Şanslıyız bir taraftan Bursa'da böyle bir fayın nereden geçtiğini depremden önce fark ediyoruz. Dolayısıyla önlem alma konusunda bir şansımız var.”

Bursa, Kuzey Anadolu Fayı’nın Güney Kolu üzerinde bulunuyor. Seyitoğlu, Bursa’dan geçen fay hatları üzerinde yapılan çalışmalardan da bahsederek kendilerinin tespitini de paylaştı. Öncelikle fayın geçiş hattını bulmak için akarsuların akış yönüne baktıklarını fakat Devlet Su İşleri’nin yaptığı çalışmalarla akarsuların doğal akışında olmayışı nedeniyle bu yöntemi pek kullanamadıklarını anlatıyor. Eski haritalarda akarsuların nerelerde aniden yer değiştirdiğine bakarak hipotez hazırlanmış. Test etmek için ise petrol aranırken kullanılan sismik yansıma yöntemi kullanılmış.

Sonuçta; tüm Bursa Ovası’nı boydan boya geçen bir fay tespit edilmiş. Bu fayın uzunluğu yaklaşık 94 kilometreyi buluyor.

Seyitoğlu, Yenişehir ovasının içerisinden geçen fay hattına da değindi:

“Burada Seymen Köyü var. Oda başkanım beni aradı, dedi ki; “TOKİ ev yapıyor”. Nerede? Seymen civarında. Lokasyonu attı bana. Bir baktık ki TOKİ evlerini ovayı biçen fayın üstünde yapıyorlar.”

Jeoloji Mühendisleri itiraz etmişler ama… “Anlaşılıyor ki; AFAD raporlarını bile okumamışlar.” Kısmen başarılı olmuşlar, bazı yerleri değiştirmişler.

Gelelim Şehir Merkezi’ne…

Seyitoğlu, harita üzerinde göstermeye devam ediyor…

Timsah Arena ve Ali Osman Sönmez Devlet Hastanesi var. Ve ikisinin arasından geçen fay… Paşa Çiftliği…

Mustafa Bozbey’in ilk başlattığı sismik hat… Alaaddinbey…

Hasanağa’dan geçiyor… Bütün o sanayi fabrikalarının altından geçiyor fay hattı…

Uluabat Gölü’nün kenarından gidiyor…

Terk edilmiş taş ocağı... Çünkü blok çıkarmak gayesiyle mermer ocağı açılmış ama fay zonu üzerinde olduğu için bütün bloklar paramparça çıkmış. Dolayısıyla iflas edip terk etmişler.

Ve Kayapa…

Meydana gelen depremlerle aynı kategoriyi gösterdiği için diri fay olduğunun en önemli göstergelerinden biri olduğunu söylüyor Seyitoğlu.

Ovayı biçen ve deprem üreten bir sistem var. 1855’teki deprem gösteriyor ki; Susurluk’tan Kestel’e kadar olan bölgede hasar dağılımı olmuş.

Peki gelecekte ne yapılabilir?

Ortaya çıkan fay deseninden yararlanarak üç adet uydu istasyonu kurulabilir. Her 6 ayda bir ölçüm yapılıp, hangi fayın daha fazla gerilim biriktirdiği ortaya çıkabilir.

Bursalı olarak buradaki fayın incelenmesini istiyor musunuz? Ortaya çıkacak olan sonuçtan razı mısınız?

Fayın varlığı kesin olursa fayın çevresinde belli alan sakınım bandı olarak ilan edilecek. Fayın üzerinde ev yapmak durumu olmayacak.

Seyitoğlu, Düzce depremi örneğinde olduğu gibi önce 3 kat sınırlamasının getirildiğini, sonra insanların seçimlerde yüksek kat vaat eden belediye başkanlarına oy verdiğini hatırlattı. Seyitoğlu’nun dediği gibi; ‘Karar sizde…’