Bursa, 2050 ve ekolojik yönetim önerileri

Antalya’daki COP31 İklim Zirvesi’nin kulislerinde dünya “net-sıfır” hedeflerini tartışırken, Türkiye’nin sanayi başkentlerinden Bursa’da tablo çok daha somut ve acı bir gerçeklikle önümüzde duruyor. 4 milyona yaklaşan nüfus, her geçen gün biraz daha ağırlaşan bir kentsel baskı altında nefes almaya çalışıyor.

Bursa 2050 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Sentez Raporu, kentin üzerine karabasan gibi çöken bu ekolojik ve mekânsal açmazı tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Raporun çıkardığı alarm zilleri net: Mevcut altyapı, sanayi-tarım-turizm üçgenindeki bu vahşi büyüme iştahını artık kaldıramıyor. Kırsala göre 3-4 derece daha sıcak, betonlaşmış bir "ısı adasına" dönüşen Bursa için 2050 vizyonu, lüks değil, hayatta kalma meselesidir.

Gri su arıtımı ve yağmur suyu hasadı

Raporda altı çizilmesi gereken en birincil konu, kentin su politikalarındaki çaresizliği. Bursa bugün hâlâ günü kurtaran yaklaşımlarla yönetilmeye devam ediyor.

Yıllarca ihmal edilen gri su arıtımı ve yağmur suyu hasadı, artık yeni binalarda ve sanayi tesislerinde bir tercih değil, anayasal bir zorunluluk haline gelmek zorunda. Günlük konut başına 50-80 litre suyu geri kazandırabilecek gri su sistemleri ve arıtılmış atıksuların sanayi proseslerinde yeniden kullanımı, 2030 hedefleri doğrultusunda acilen yüzde 15’lik oranın üzerine taşınmalı.

Ancak sorun sadece suyu binaya getirmekle bitmiyor; suyu kaynağında korumak gerekiyor. Tekstil ve otomotiv gibi su canavarı sektörlerde açık devre soğutmalardan vazgeçilerek kapalı devre sistemlere geçilmesi, kuru proseslerin teşvik edilmesi şart.

En büyük çıkmaz: Rantın gölgesindeki "Mekânsal İkilem"

Raporun en can alıcı, en "isyan ettiren" kısmı ise sanırım son paragraflarında gizli. Bütün bu muazzam stratejiler, akıllı şebekeler, yeşil altyapılar, entegre atık depolama sahaları ve arıtma tesisleri kağıt üzerinde harika duruyor. Peki, gerçekte nerede tıkanıyoruz?

Cevap net: Özel mülkiyet ve rant baskısı.

Kent için hayati önem taşıyan bu altyapı sistemlerinin kurulacağı stratejik alanlar, bugün ne yazık ki kamu mülkiyetinde değil; tamamen özel mülkiyetin ve yüksek emlak rantının elinde esir kalmış durumda. Altyapı yatırımları için yapılması gereken kamulaştırma maliyetleri, projenin kendi bütçesini, hatta maliyetini katbekat aşıyor.

İşte Bursa’nın 2050 yılındaki asıl kör düğümü tam da buradadır: Kentlinin kolektif yaşam hakkı ve sağlıklı bir geleceği, bireysel mülkiyet rejimi ile arsa spekülasyonlarının kurbanı oluyor.

Antalya’da iklim diplomasisi yürütülürken, yerelde bu hesaplaşma yapılmadıkça hiçbir küresel zirve masası Bursa’nın kuruyan yeraltı sularını, boğulan derelerini ve betonlaşan vadilerini kurtaramaz.

İçme suyu havzalarını rantçı politikalardan koruyamazsak, altyapı alanlarını kamu eliyle güvence altına alıp kamu-özel işbirliklerini doğru kurgulayamazsak, sanayinin ve kentin suyunu döngüsel ekonomi ilkeleriyle yeniden üretemezsek yarın çok geç olabilir. Bursa’nın geleceği, akılcı, dirençli ve halkın ortak yararını savunan çözümlerde şekillenmelidir.