Kutsalların gölgesinde güç mücadelesi

İnancın siyasi ikbal uğruna araçsallaştırılmasına yol açanlar ve Cumhuriyet’in laiklik ilkesini savunanlar kaçınılmaz olarak bir hesaplaşmaya girdiler. Bu hesaplaşma giderek sert şekilde devam edeceğe benziyor.

Türkiye’nin siyasi ve toplumsal tarihinde din, siyaset ve iktidar ilişkileri her dönem sert tartışmaların merkezinde yer almıştır. Ancak son yıllarda bu tartışmalar, Cumhuriyet’in kurucu ilkeleriyle çizilen anayasal ve kurumsal sınırların çok ötesine geçerek sivil ilahiyatçıların ve kanaat önderlerinin köşe yazıları üzerinden yürütülen derin bir meşruiyet polemiğine dönüşmüş durumda. Kamuoyunda en çok tartışılan isimlerden biri olan Hayrettin Karaman’ın siyasi gelişmelere dair getirdiği dini yorumlar, bu gerilimin en somut örneklerini barındırıyor.

İktidarlarını sürdürme derdinde olan "Siyasal İslamcı" siyaset anlayışındakiler dinin araçsallaştırılması yolunu sonuna kadar açtılar. Bugün yalnızca laik çevrelerin değil, vicdan sahibi muhafazakar yazarların ve muhalefet temsilcilerinin de ortak kaygısı haline geldi.

Cumhuriyetçi ve laik bir bakış açısından bakıldığında, asıl sorun inancın korunması değil, iktidar uygulamalarının dokunulmaz kılınmasıdır.

Bu eleştirel bakış açısına göre, demokratik birer tercih olan referandum oylarının ya da siyasi kararların "farz" gibi mutlak dini kavramlarla ilişkilendirilmesi, özgür yurttaş iradesi üzerinde inanç doğrultusunda baskı kurma anlamına geliyor. Benzer şekilde, kamu kaynaklarının kullanımına dair iddiaların "hırsızlık" değil "irtikap" olarak teknik ayrımlara tabi tutulması ya da "iktidara zarar verecek doğruların söylenmemesi" yönündeki uyarılar, evrensel ahlak ve hukuk ilkelerinin güncel siyasi çıkarlar uğruna sömürme aracı olarak kullandılar.

Muhaliflere göre, anayasal sınırlar nedeniyle resmi kurumların giremediği siyasi alanlarda sivil ilahiyatçıları devreye soktular. Bu durum iktidara dini bir koruma çabasından başka bir şey değildir. Bu yaklaşımın en yıkıcı sonucu ise siyasete ve yolsuzluk iddialarına duyulan toplumsal öfkenin doğrudan dine yönelmesi ve toplumda derin bir inanç kaybına yol açmasıdır.

Tartışmanın diğer tarafında yer alan Hayrettin Karaman ve kendisine yakın duran çevreler ise "din sömürüsü" suçlamalarını kabul etmiyorlar. Onların bakış açısına göre İslam, yalnızca bireysel vicdanlara ve ibadete hapsedilecek bir inanç sistemi değil; ekonomiden yönetime kadar yaşamın her alanına dair ilkeler barındıran bir bütündür. Dolayısıyla bir fıkıh profesörünün güncel gelişmelere dair dini yorum yapması bir sömürü değil, bir sorumluluktur. Karaman ve destekçileri, bu yorumların İslam hukukundaki "maslahat" yani kamu yararı, "ehven-i şer" iki kötüden daha az zararlı olanı tercih etme ilkelerine dayandığını, mevcut siyasi istikrarın korunmasının toplumun çıkarına olduğunu savunuyor.

Ancak tam bu noktada, muhaliflerin ve Cumhuriyetçi yurttaşların şu yakıcı sorusu yanıtsız kalıyor: İslam’ın evrensel adalet ve kul hakkı ilkeleri ortadayken, kamu hazinesinin usulsüzce tüketilmesini ya da rüşvet çarklarını teknik fıkıh kavramları ardına saklayarak meşrulaştırmak hangi "kamu yararına" sığar? "Ehven-i şer" denilerek normalleştirilen her hukuksuzluk, bizzat inancın özündeki ahlaki temeli dinamitlemiyor mu?

Toplumsal barışın tek güvencesi olan “laiklik" ilkesini din karşıtı gösterme çabalarından bir türlü vaz geçemiyorlar.

Yaşanan bu savrulma, Cumhuriyet’in temel taşı olan laiklik ilkesinin neden vazgeçilmez olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Laiklik, sanıldığı ya da çarpıtıldığı gibi din düşmanlığı değil; tam aksine inancı siyasetin kirli pazarlıklarından koruyan, farklı inanç ve yaşam biçimlerine sahip milyonlarca yurttaşı eşit haklarla bir arada tutan en güçlü toplumsal barış güvencesidir. Dinin devlet yönetiminde ve siyasi rekabette bir koz olarak kullanılmaya başlandığı her yerde, toplum "inananlar" ve "inanmayanlar" ya da "bizden olanlar" ve "ötekiler" diye kamplara bölünür. Oysa laik bir hukuk devleti, hem yurttaşın inanç özgürlüğünü korur hem de kutsal değerlerin iktidar hırslarına kurban edilmesinin önüne set çeker.

Bugün gelinen noktada Türkiye’de yaşanan tartışma, basit bir kavram polemiğinin çok ötesindedir. Bir yanda kutsalların siyasi ikbal uğruna tüketildiğini, Cumhuriyet’in yurttaşlık bilincinin tebaa kültürüne dönüştürülmek istendiğini ve toplumun dini duygularının sömürüldüğünü savunanlar; diğer yanda ise dinin yaşamın merkezinde tutulması gerektiğini ileri sürenler var.

Hayrettin Karaman ve yol arkadaşları dini yaşamın merkezine koymaktan söz ederken, Attilâ İlhan’ın yıllar önce sorduğu o can alıcı soruyu yeniden anımsatmak gerekiyor.

"Hangi İslam?"

Kul hakkını en büyük günah sayan, adaleti mülkün temeli kabul eden ve güçlünün değil haklının yanında duran bir inanç anlayışı mı? Yoksa iktidarın çıkarı uğruna doğruların gizlenmesini bile "caiz" gören çıkarcı bir güç ilkesi mi?

Tarih, siyasetin gölgesine sığınan her düşüncenin her inancın zamanla kendi özünden uzaklaştığını göstermiştir. İnançların günlük siyasi çekişmelerin ve iktidar hesaplarının malzemesi haline getirilmesinin faturası, yalnızca bugünün siyasetçilerinin değil, gelecek kuşakların da vicdanında ve Cumhuriyet tarihinde ağır bir iz bırakacaktır.