İznik Gölü bitti, sıra Marmara'da! Gemlik Gübre'ye deniz suyu onayı

Yıllardır İznik Gölü’nden su çeken Gemlik Gübre için yeni bir kaynak yaratıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın onay verdiği projeyle şirket, bu kez Marmara Denizi’nden su çekip arıtarak kullanacak; ortaya çıkacak yoğun tuzlu atık ise yeniden Marmara’ya deşarj edilecek. İznik Gölü’nün çekilen suları ve Marmara’ya bırakılacak atık nedeniyle proje, çevresel etkileri bakımından yeni bir tartışmayı da beraberinde getirdi.

BirGün'den İlayda Sorku'nun haberine göre; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, gübre üretim fabrikasının Marmara Denizi’nden su çekip tuzdan arındıracağı, ortaya çıkan yoğun tuzlu atığı ise yeniden Marmara’ya bırakacağı “Desalinasyon ve Derin Deniz Deşarjı” projesine 20 Şubat’ta onay verdi. Böylelikle Türkiye’nin 5’inci büyük gölü kuraklık nedeniyle can çekişirken yıllardır gölün suyunu hortumlayan tesise yeni kaynak yaratılmış oldu.

Gemlik Gübre, 2025 yılının Kasım ayında Bakanlığa başvurarak yeni projesi için çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) sürecini başlattı. Şirket, projenin temel gerekçesini İznik Gölü üzerindeki “su baskısını azaltmak” olarak açıkladı.

Projeyle birlikte, tesis Gemlik’te denizden saatte 2 bin 947 metreküp su çekecek. Bunun yaklaşık 1200 metreküpü arıtılarak tatlı suya dönüştürülecek ve fabrikada kullanılacak. Arıtma sonrası ortaya çıkan yaklaşık 1690 metreküp yoğun tuzlu atık ise derin deniz deşarjı yöntemiyle yeniden Marmara’ya bırakılacak.

Proje dosyasında, deşarj edilen suyun deniz suyundan daha yüksek tuzluluk oranına sahip olacağı belirtilirken bunun deniz ekosistemi üzerinde baskı yaratacağı da kaydedildi. Halihazırda yoğun sanayi ve yerleşim baskısı altındaki Gemlik Körfezi, Marmara’nın genelinden daha yüksek yüzey tuzluluğuna sahip bulunuyor. Körfez aynı zamanda “orta derecede kirli” olarak sınıflandırılıyor.

LİMİT 10 MİLYON METREKÜP

Öte yandan proje dosyasında alanın Marmara Denizi ve Adalar bölgesinin özel çevre koruma bölgesi statüsünde bulunması nedeniyle Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü dahil çeşitli kurumlardan izin alınması gerektiği belirtildi. Tarım ve Orman İl Müdürlüğü de projeye ilişkin görüşünde, derin deniz deşarjının su ürünleri stoklarına ve biyoçeşitliliğe zarar verme riskine dikkat çekerek çevresel takip zorunluluğu getirdi.

Fabrikanın İznik Gölü ile ilişkisi ise yıllardır tartışma konusu. 2004 yılında özelleştirilen Gemlik Gübre’nin, özelleştirme öncesinden bu yana Devlet Su İşleri (DSİ) ile yaptığı ve yıllar içinde yenilenen protokol kapsamında gölden yıllık azami 10 milyon metreküp su çekme hakkı bulunuyor.

DSİ Genel Müdürlüğü, protokolde su tahsisi yapılırken “üstün kamu yararı ve adalet ilkeleri” doğrultusunda hareket edildiğini kaydetti.

YILLARDIR SUYU HORTUMLUYOR

Fabrika son olarak gölün çekilmesiyle yeniden gündeme geldi. Önceki gün yağışlara rağmen yaklaşık 400 metre çekilen İznik Gölü kıyısında dev borular ortaya çıktı. Göl tabanında görünür hale gelen boruların, fabrikaya su taşıyan iletim hattına ait olduğu öğrenildi. Bölgeden fotoğraf paylaşan yaşam savunucuları, yıllardır gölden su çeken fabrikaya tepki gösterdi.

DSİ KESMEDEN YENİ KAYNAK

Öte yandan şirketin 2018 yılında Bakanlığa sunduğu proje tanıtım dosyasında da kuraklık riskine dikkat çekilmişti. Dosyada, iklim değişikliği ve kuraklık nedeniyle DSİ’nin 2025-2035 döneminde su tahsisinde yüzde 15 ila 25 arasında kesintiye gidebileceği öngörülmüştü. Şirket, gölde suyun azalacağını yıllar öncesinden öngörürken yeni kaynak arayışını denize yönelerek tamamlamış oldu.