İlk Türk kadın opera sanatçısı; Semiha Berksoy

İlk Türk kadın opera sanatçısı ve ressam Semiha Berksoy, vefatının 15. yılında anılıyor.

Kültür-Sanat, 14 Ağustos 2019 Çarşamba, 23:22
İlk Türk kadın opera sanatçısı; Semiha Berksoy

Sanatın birçok alanında ilki gerçekleştiren ve "İlklerin kadını" olarak tanınan Semiha Berksoy, ressam Fatma Saime Hanım ve şair Ziya Cenap Berksoy'un çocuğu olarak 1910'da İstanbul'un Çengelköy semtinde dünyaya geldi.

Berksoy, ilk eğitimini ve ortaokulu 1917'de Kadıköy İlkokulu'nda aldı. Henüz ikinci sınıfa giderken ilk hikayesini resimleyerek kağıda ve sıralara yazan sanatçı, bu dönemde davudi sesiyle ilgi çekmiş, çeşitli şiirler ve operalar seslendirdi.

Ortaokulu birincilikle bitiren Berksoy, daha sonra yakınında bir konservatuvar açılacağını duyması üzerine İstanbul Kız Lisesi'nde öğrenime başladı. Dar'ül Elhan'da, Türkiye'de Batı müziğinin ilk kadın temsilcilerinden Nimet Vahit Hanım'ın şan öğrencisi olan sanatçı, babası her iki okula birden gitmesini istemeyince, ona yazdığı bir mektubunda, "Benim ruhumu sürükleyen, bende alev haline gelen bir şey var, o da sanat aşkıdır." ifadelerini kullandı.

1932'de Darülbedayi'de çalışmaya başladı

Sanatçı, William Shakespeare'in "Hırçın Kız" yapıtındaki "Kate" rolüyle, Muhsin Ertuğrul tarafından açılan Darülbedayi Tiyatro Okulu'nun sınavını kazanarak, burada eğitim aldı. Berksoy, profesyonel sanat hayatına ise 1931'de Muhsin Ertuğrul'un çektiği ilk sesli Türk filmi olan "İstanbul Sokaklarında" başrolde yer alarak başladı.

Bu filmden sonra Semiha Berksoy, 1932'de Darülbedayi'de (İstanbul Şehir Tiyatrosu) çalışmaya başladı ve çeşitli oyunlarda rol aldı. Aynı zamanda sanatçı, Darülbedayi'de sahnelenen Türk operetlerinin primadonnası (operada baş kadın rolünü oynayan sanatçı) oldu.

Berksoy, tiyatro öğrenciliği sırasında Nazım Hikmet Ran ile "Kafatası" piyesinin sahnelenmesi için yapılan çalışmalarda tanışarak, Ran'ın yazdığı "Bu Bir Rüyadır" operetinde "Fatma" rolünü, Cemal Reşit ve Ekrem Reşit Rey'in operetinde "Marlene" rolünü oynadı. Bu dönemden sonra Berksoy, Ran ile birlikte uzun yıllar mektuplaşmış ve bu mektuplar daha sonra "Nazım Hikmet ve Tosca'sı Semiha Berksoy" adıyla kitaplaştırılmıştır.

Atatürk'ün de beğenisini kazandı

Berksoy, 19 Haziran 1934'de Ahmed Adnan Saygun'un bestelediği ilk Türk opera temsili olan "Özsoy" adlı eserde "Ayşim" rolüyle de dikkatleri üzerine çekti ve Atatürk'ün de beğenisini kazandı.

Sanatçı, ressam Fikret Mualla ile de 1930'larda tanıştı ve Mualla'nın İkinci Dünya Savaşı öncesi Fransa'ya gitmesiyle dostlukları mektuplara taşındı. Semiha Berksoy, daha sonra birbirlerine yazdıkları mektupları, yolladıkları resim ve desenleri yayına hazırlayarak, vefatından önce kızı Zeliha Berksoy'a bıraktı ve bu miras "İki Aykırının Mektupları" adıyla okurlarla buluştu.

Devlet Operasına solist olarak atandı

Berksoy, daha sonra Ankara Devlet Konservatuvarının açtığı sınavı kazanarak devlet bursuyla Almanya'daki Berlin Devlet Yüksek Müzik Akademisi Opera bölümünü 1939'da birincilikle bitirdi.

Aynı yıl, "Richard Strauss'un 75. Doğum Yılı Festivali"ndeki "Ariadne auf Naxos" operasında "Ariadne" başrolünü oynayan sanatçı, bu temsille Avrupa'da opera sahnesine çıkan ilk Türk sopranosu unvanını aldı.

Usta sanatçı, Türkiye'ye 1940'ta döndü ve ilk konserini Cemal Reşit Rey ile verdi. Richard Wagner operalarında sahne alan Berksoy, 1941'de Ankara'da, Carl Ebert yönetimindeki "Tosca" ve "Madame Butterfly" operalarında da oynadı. Sanatçının "Tosca"daki performansı profesyonel anlamda ilk opera gösterisiydi. Bu ilkler yanında sanatçı "Lüküs Hayat" ve "Deli Dolu" operetlerinde de yer aldı.

Ankara Devlet Operasının kurulmasında Carl Ebert ile birlikte görev alan Berksoy, 1950'de açılan Devlet Operasına solist olarak atandı. Sanatçı 1951 opera sezonunda, temsil edilen "Tiefland Çukurova Operası"nda başrol "Marta"yı oynadı ve ses uzmanı A. Lombardie başta olmak üzere diğer uzmanlar tarafından devlet operası kadrosunda "Birinci Sınıf Dramatik Soprano"olarak belirlendi. 1952'de sanatçıya, Carl Ebert tarafından Beethoven'in "Fidelio Operası"nda dramatik soprano "Leonore" başrolü verildi.

1972'de emekli oldu

Semiha Berksoy, opera rejisörü Feridun Altuna yönetiminde 1961'de "Hensel und Gratel" Operası'nın prömiyerinde "Hexe" başrolünü temsil etti ve 1963'teki "Kültür Bakanlığı 30. Sanat Yılı Jübilesi"nin galasında Verdi'nin "II.Trovatore Operası"nda ünlü "Azucena" rolünü canlandırdı.

Kadıköy Süreyya Operasında da "Emir", "Çardaş Fürstin", "Maskot", "Leblebici Horhor Ağa" operetlerinde primadonna olarak sahneye çıkan sanatçı, 1999'da, New York City Lincoln Center'de, Robert Wilson'un yönetimindeki, Umberto Eco'nun eseri "The Days Before Death, Destruction and Detroit III"te, Tristan ve Isolde Operası'ndan, Isolde'nin "Aşk Ölümü" aryasını seslendirdi.

Berksoy, 1966'da çıkan personel kanunu ile tekrar baş sanatçı olup, 1972'de kendi arzusuyla emekli oldu. Sanatçı aynı zamanda Devlet Tiyatrosundaki dramatik oyunlarda birçok defa rol aldı.

Resim ve gerçeküstü öykü alanında eserler verdi

İlk resim derslerini annesinden alan usta sanatçı, 1929'da yaptığı resimlerle beraber gittiği Güzel Sanatlar Akademisi Namık İsmail Atölyesi'ne, çalışmalarının beğenilmesinden dolayı burslu olarak başladı. Hayatı boyunca resim yapmayı yemek yemek kadar önemli gören sanatçı, avangart tarzdaki modern çalışmalara imza attı.

Refik Epikman ile İsmail Hakkı Toygar Seramik Atölyesinde heykel çalışmaları yapan ve resim ve gerçeküstü öykü alanında da eserler veren Berksoy'un resimleri aynı zamanda aralarında Berlin, Paris, İstanbul ve New York'un da olduğu birçok şehirde sergilendi.

Berksoy, 1984'te TBMM tarafından kamu sektöründe görev alan ilk kadın opera sanatçısı olarak, "Atatürk Opera Ödülünü"nün yanı sıra 1961'de Dil Tarih Fakültesinde resim ödülü aldı.

İlber Ortaylı'nın, "Küçüklüğünden beri bir drama yaşayan bir kavmin, çileli aydın kuşağına mensup ve o kuşağın en yaratıcı portrelerinin başında gelir. Bunu bizde de anlayanlar var, başkaları da çoktandır anlıyorlar." diye nitelediği Semiha Berksoy, kalp rahatsızlığı sebebiyle tedavi gördüğü hastanede, 15 Ağustos 2004'te 94 yaşındayken vefat etti.

Sanatçı, Atatürk Kültür Merkezi'nde düzenlenen törenin ardından Çengelköy'de toprağa verildi.

Ekonomi
'KDV'de indirim var ama tüketici hissetmiyor'
Bursa Tüketiciler Derneği Başkanı Sıtkı Yılmaz, mobilya, yumurta ve su ürünlerinde yapılan K...
Spor
İnegöl Belediyespor ikinci yarıya iyi başladı
Voleybol AXA Sigorta Efeler Ligi'nde sezonun ikinci yarısının açılış maçında İnegöl Belediyespor,...
Güncel
Pazar günü bu yollar trafiğe kapatılacak
Türk Metal Sendikasının Bursa'da 19 Ocak Pazar günü yapacağı miting nedeniyle bazı yollar trafiğe...
Spor
Bursaspor'da iki yeni transfer daha
Bursaspor, son olarak Adana Demirspor forması giyen 32 yaşındaki kaleci Emrullah Şalk'ı ve Yukate...
Güncel
'Dayatmalara cevabımızı mitingde vereceğiz'
Türk Metal Sendikası Genel Başkanı ve Türk-İş Genel Sekreteri Pevrul Kavlak, 19 Ocak Pazar Günü B...
Güncel
Duruşmada babasının nasıl öldürüldüğünü anlattı
Bursa'da 2 aile arasında çıkan kavgada 1 kişinin bıçaklanarak öldürülmesiyle ilgili 6 sanığın yar...
Jandarma komutanlığından anlamlı proje
DOSAB sanayicilerinden Bursaspor'a destek
Babalar tatilde çocuklarına daha çok vakit ayırmalı
'Adem Amca ve Yaren Leylek'e birincilik ödülü

En Çok Okunan Haberler

Tayfur Bingöl Bursaspor ile imzayı attı

Bursaspor, Aytemiz Alanyaspor'dan 27 yaşındaki Tayfu...

Kırıkkanat'tan Perinçek'e: Siz utanmayı bili...

Cumhuriyet yazarı Mine Kırıkkanat'tan muhalefeti hed...

EMEP'ten Bursa'daki 19 Ocak Mitingine çağrı

Emek Partisi (EMEP) Bursa İl Örgütü 19 Ocak Pazar gü...

'Adem Amca ve Yaren Leylek'e birincilik ödülü

Bursa'nın Karacabey ilçesine bağlı Eskikaraağaç'ta 8...

Gelecek Partisi Bursa İl Başkanı belli oldu

Gelecek Partisi Bursa İl Başkanlığı'na Ak Parti Nilü...

Cargill'in imar planına 11 yıl sonra iptal k...

Bursa'nın Orhangazi İlçesinde hukuksuz bir şekilde k...

MHP, 'Filenin Sultanları'nı hedef alan başka...

MHP, Tokyo'ya gidecek olan 'Filenin Sultanları'nı he...

'Ponzi Arzu'ya 198 yıl 4 ay hapis cezası

Bursa'da, "Ponzi" olarak bilinen "birlikte iş kurma ...

BTK engeli kaldırdı; Wikipedia erişime açıldı

Anayasa Mahkemesi'nin Wikipedia'nın erişime kapatılm...

9 yaşındaki Hanife menenjitten hayatını kayb...

Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesinde ilkokul 3. sını...

Eş katiline ilk duruşmada ağırlaştırılmış mü...

Bursa'nın Mudanya ilçesinde geçen yaz tartıştığı eşi...

CHP'de İsmet Karaca yeniden aday oluyor

CHP eski Osmangazi İlçe Başkanı İsmet Karaca 9 Şubat...

TOFAŞ'ın gençleri adını Final Grubu'na yazdırdı

Basketbol Gençler Ligi'nde normal sezonun son haftas...

Turgay Erdem'den müzeler için 'özçekim'

Nilüfer Belediye Başkanı Turgay Erdem, müzelere ilgi...

Uludağ'daki kış şenliği 8-9 Şubat'ta yapılacak

Türkiye'nin önemli kayak turizmi merkezlerinden Ulud...