İlk Türk kadın opera sanatçısı; Semiha Berksoy

İlk Türk kadın opera sanatçısı ve ressam Semiha Berksoy, vefatının 15. yılında anılıyor.

Kültür-Sanat, 14 Ağustos 2019 Çarşamba, 23:22
İlk Türk kadın opera sanatçısı; Semiha Berksoy

Sanatın birçok alanında ilki gerçekleştiren ve "İlklerin kadını" olarak tanınan Semiha Berksoy, ressam Fatma Saime Hanım ve şair Ziya Cenap Berksoy'un çocuğu olarak 1910'da İstanbul'un Çengelköy semtinde dünyaya geldi.

Berksoy, ilk eğitimini ve ortaokulu 1917'de Kadıköy İlkokulu'nda aldı. Henüz ikinci sınıfa giderken ilk hikayesini resimleyerek kağıda ve sıralara yazan sanatçı, bu dönemde davudi sesiyle ilgi çekmiş, çeşitli şiirler ve operalar seslendirdi.

Ortaokulu birincilikle bitiren Berksoy, daha sonra yakınında bir konservatuvar açılacağını duyması üzerine İstanbul Kız Lisesi'nde öğrenime başladı. Dar'ül Elhan'da, Türkiye'de Batı müziğinin ilk kadın temsilcilerinden Nimet Vahit Hanım'ın şan öğrencisi olan sanatçı, babası her iki okula birden gitmesini istemeyince, ona yazdığı bir mektubunda, "Benim ruhumu sürükleyen, bende alev haline gelen bir şey var, o da sanat aşkıdır." ifadelerini kullandı.

1932'de Darülbedayi'de çalışmaya başladı

Sanatçı, William Shakespeare'in "Hırçın Kız" yapıtındaki "Kate" rolüyle, Muhsin Ertuğrul tarafından açılan Darülbedayi Tiyatro Okulu'nun sınavını kazanarak, burada eğitim aldı. Berksoy, profesyonel sanat hayatına ise 1931'de Muhsin Ertuğrul'un çektiği ilk sesli Türk filmi olan "İstanbul Sokaklarında" başrolde yer alarak başladı.

Bu filmden sonra Semiha Berksoy, 1932'de Darülbedayi'de (İstanbul Şehir Tiyatrosu) çalışmaya başladı ve çeşitli oyunlarda rol aldı. Aynı zamanda sanatçı, Darülbedayi'de sahnelenen Türk operetlerinin primadonnası (operada baş kadın rolünü oynayan sanatçı) oldu.

Berksoy, tiyatro öğrenciliği sırasında Nazım Hikmet Ran ile "Kafatası" piyesinin sahnelenmesi için yapılan çalışmalarda tanışarak, Ran'ın yazdığı "Bu Bir Rüyadır" operetinde "Fatma" rolünü, Cemal Reşit ve Ekrem Reşit Rey'in operetinde "Marlene" rolünü oynadı. Bu dönemden sonra Berksoy, Ran ile birlikte uzun yıllar mektuplaşmış ve bu mektuplar daha sonra "Nazım Hikmet ve Tosca'sı Semiha Berksoy" adıyla kitaplaştırılmıştır.

Atatürk'ün de beğenisini kazandı

Berksoy, 19 Haziran 1934'de Ahmed Adnan Saygun'un bestelediği ilk Türk opera temsili olan "Özsoy" adlı eserde "Ayşim" rolüyle de dikkatleri üzerine çekti ve Atatürk'ün de beğenisini kazandı.

Sanatçı, ressam Fikret Mualla ile de 1930'larda tanıştı ve Mualla'nın İkinci Dünya Savaşı öncesi Fransa'ya gitmesiyle dostlukları mektuplara taşındı. Semiha Berksoy, daha sonra birbirlerine yazdıkları mektupları, yolladıkları resim ve desenleri yayına hazırlayarak, vefatından önce kızı Zeliha Berksoy'a bıraktı ve bu miras "İki Aykırının Mektupları" adıyla okurlarla buluştu.

Devlet Operasına solist olarak atandı

Berksoy, daha sonra Ankara Devlet Konservatuvarının açtığı sınavı kazanarak devlet bursuyla Almanya'daki Berlin Devlet Yüksek Müzik Akademisi Opera bölümünü 1939'da birincilikle bitirdi.

Aynı yıl, "Richard Strauss'un 75. Doğum Yılı Festivali"ndeki "Ariadne auf Naxos" operasında "Ariadne" başrolünü oynayan sanatçı, bu temsille Avrupa'da opera sahnesine çıkan ilk Türk sopranosu unvanını aldı.

Usta sanatçı, Türkiye'ye 1940'ta döndü ve ilk konserini Cemal Reşit Rey ile verdi. Richard Wagner operalarında sahne alan Berksoy, 1941'de Ankara'da, Carl Ebert yönetimindeki "Tosca" ve "Madame Butterfly" operalarında da oynadı. Sanatçının "Tosca"daki performansı profesyonel anlamda ilk opera gösterisiydi. Bu ilkler yanında sanatçı "Lüküs Hayat" ve "Deli Dolu" operetlerinde de yer aldı.

Ankara Devlet Operasının kurulmasında Carl Ebert ile birlikte görev alan Berksoy, 1950'de açılan Devlet Operasına solist olarak atandı. Sanatçı 1951 opera sezonunda, temsil edilen "Tiefland Çukurova Operası"nda başrol "Marta"yı oynadı ve ses uzmanı A. Lombardie başta olmak üzere diğer uzmanlar tarafından devlet operası kadrosunda "Birinci Sınıf Dramatik Soprano"olarak belirlendi. 1952'de sanatçıya, Carl Ebert tarafından Beethoven'in "Fidelio Operası"nda dramatik soprano "Leonore" başrolü verildi.

1972'de emekli oldu

Semiha Berksoy, opera rejisörü Feridun Altuna yönetiminde 1961'de "Hensel und Gratel" Operası'nın prömiyerinde "Hexe" başrolünü temsil etti ve 1963'teki "Kültür Bakanlığı 30. Sanat Yılı Jübilesi"nin galasında Verdi'nin "II.Trovatore Operası"nda ünlü "Azucena" rolünü canlandırdı.

Kadıköy Süreyya Operasında da "Emir", "Çardaş Fürstin", "Maskot", "Leblebici Horhor Ağa" operetlerinde primadonna olarak sahneye çıkan sanatçı, 1999'da, New York City Lincoln Center'de, Robert Wilson'un yönetimindeki, Umberto Eco'nun eseri "The Days Before Death, Destruction and Detroit III"te, Tristan ve Isolde Operası'ndan, Isolde'nin "Aşk Ölümü" aryasını seslendirdi.

Berksoy, 1966'da çıkan personel kanunu ile tekrar baş sanatçı olup, 1972'de kendi arzusuyla emekli oldu. Sanatçı aynı zamanda Devlet Tiyatrosundaki dramatik oyunlarda birçok defa rol aldı.

Resim ve gerçeküstü öykü alanında eserler verdi

İlk resim derslerini annesinden alan usta sanatçı, 1929'da yaptığı resimlerle beraber gittiği Güzel Sanatlar Akademisi Namık İsmail Atölyesi'ne, çalışmalarının beğenilmesinden dolayı burslu olarak başladı. Hayatı boyunca resim yapmayı yemek yemek kadar önemli gören sanatçı, avangart tarzdaki modern çalışmalara imza attı.

Refik Epikman ile İsmail Hakkı Toygar Seramik Atölyesinde heykel çalışmaları yapan ve resim ve gerçeküstü öykü alanında da eserler veren Berksoy'un resimleri aynı zamanda aralarında Berlin, Paris, İstanbul ve New York'un da olduğu birçok şehirde sergilendi.

Berksoy, 1984'te TBMM tarafından kamu sektöründe görev alan ilk kadın opera sanatçısı olarak, "Atatürk Opera Ödülünü"nün yanı sıra 1961'de Dil Tarih Fakültesinde resim ödülü aldı.

İlber Ortaylı'nın, "Küçüklüğünden beri bir drama yaşayan bir kavmin, çileli aydın kuşağına mensup ve o kuşağın en yaratıcı portrelerinin başında gelir. Bunu bizde de anlayanlar var, başkaları da çoktandır anlıyorlar." diye nitelediği Semiha Berksoy, kalp rahatsızlığı sebebiyle tedavi gördüğü hastanede, 15 Ağustos 2004'te 94 yaşındayken vefat etti.

Sanatçı, Atatürk Kültür Merkezi'nde düzenlenen törenin ardından Çengelköy'de toprağa verildi.

Kadın
'Yaptığınız konuşmalar kadın katliamlarını artırdı'
Bursa Kadın Platformu, eski eşi tarafından çocuğunun gözü önünde katledilen Emine Bulut cinayetiy...
Güncel
Çukurca'da patlama; 1 asker şehit oldu
Hakkari'nin Çukurca ilçesinde PKK mensuplarınca önceden yerleştirilmiş el yapımı patlayıcının inf...
Güncel
Devrilen traktörün altında kalan çiftçi öldü
Bursa'nın İznik ilçesinde, devrilen traktörün altında kalan bir çiftçi yaşamını yitirdi.
Güncel
İnegöl'de otomobil devrildi; 1 yaralı
Bursa'nın İnegöl ilçesinde devrilen otomobilin sürücüsü yaralandı.
Spor
Bursaspor'da transfer tahtası sorunu çözülüyor
TFF 1. Lig ekiplerinden Bursaspor'un Kulüp Başkanı Mesut Mestan, "Transfer tahtasının açılmasıyla...
Güncel
Bursa'da CHP'li kadınlardan oturma eylemi
CHP Bursa İl Kadın Kollarınca, kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerini protesto etmek amacıy...
Gemlik'te kuruyan Karagöl için seferberlik
1. Mudanya Kitap Fuarı kapılarını açtı
BUÜ akademisyenleri Urartuların izlerini arıyor
Sağlıklı yaşam için günde 10 bin adım atıyorlar

En Çok Okunan Haberler

Bir kadın cinayeti haberi de Konya'dan

Kırıkkale'de eski eşi tarafından çocuğunun gözü önün...

Emine Bulut cinayetine tepkiler çığ gibi!

Kırıkkale'de eski eşi Fedai Baran (43) tarafından 10...

'Emine'nin çığlığı tüm kadınların çığlığıdır'

Kırıkkale'de Emine Bulut'un, eski eşi tarafından kız...

BUÜ akademisyenleri Urartuların izlerini arıyor

Bursa Uludağ Üniversitesi Su Arkeolojisi Anabilim Da...

Katil zanlısının ilk sözleri: Gider paşa gib...

Kırıkkale'de eski eşi Emine Bulut'u 10 yaşındaki kız...

Akkuş'tan Ali Özkan'ın paylaşımına tepki

CHP Bursa İl Başkanı Hüseyin Akkuş, Karacabey Beledi...

'Orhaneli Termik Santralı filtresiz çalıştır...

Orhaneli Termik Santralı'nın 3 yıl daha filtresiz ça...

Bursa'da silahlı kavga; 2 yaralı

Bursa'da iki kişi arasında çıkan silahlı kavgada 2 k...

Sezen Aksu'nun acı günü; Babasını kaybetti

Sanatçı Sezen Aksu'nun babası Sami Yıldırım İzmir'de...

Aziz Sancar'ın evini Bursalı firmalar donatacak

Aziz ve Gwen Sancar Vakfı tarafından Kuzey Carolina'...

"Efsane 10 Numara"nın heykeli yapıldı

Bursaspor'un şampiyonluk kadrosunda yer alan ve oyna...

Uyuşturucu operasyonları tamgaz; 14 gözaltı

Bursa'da düzenlenen uyuşturucu madde operasyonlarınd...

Bursa'daki yangında 'sabotaj' ihtimali güçlendi

Bursa'nın Orhaneli ilçesinde yaklaşık 145 hektar orm...

Bir kadına şiddet olayı da Bursa'dan

Kadına yönelik şiddetin ardı arkası kesilmiyor. Türk...

Kız arkadaşını darp ederek yol kenarına bıraktı

Bursa'nın İnegöl ilçesinde otomobilde tartıştığı kız...